Przy rozpoznawaniu niedorozwoju umysłowego opieramy się na całokształcie badań psychologiczno – pedagogiczno – lekarskich, wybiegających znacznie poza dane testowe. Gabinet psychoterapii, gabinet psychologiczny staje się miejscem rozpoznawania niedorozwoju umysłowego - należy oprzeć się na wynikach wywiadu, badaniach inteligencji, uzupełnionych obserwacją dziecka, badaniach zachowania przystosowawczego, względnie dojrzałości społecznej, badaniach tempa uczenia się dziecka i jego wyuczalności oraz cech osobowościowych.
1. Wywiad – umożliwia dotarcie do przyczyn obecnego stanu psychicznego, do historii życia pacjenta, pozwala prześledzić dynamikę rozwoju fizycznego, motorycznego, psychicznego, zachowania przystosowawczego; informuje o poziomie środowiska wychowawczego, wymaganiach stawianych dziecku i stopniu zainteresowania się nim, o metodach oddziaływania pedagogicznego i stosowanych dotychczas metodach rewalidacji, ewentualnym leczeniu farmakologicznym itp.
2. Badania inteligencji – muszą być dokonywane przy zastosowaniu odpowiednich technik opracowanych specjalnie do tych celów; psycholog szczególnie zwraca uwagę podczas badań na obserwację zachowania się dziecka, sposób rozwiązywania przez nie poszczególnych zadań, stosunek do badań, zdolność do koncentracji uwagi, motywacja itp.
3. Badanie dojrzałości społecznej – tzn. ogólna zaradność, zaradność przy jedzeniu, ubieraniu się, lokomocja, umiejętność zajęcia się zabawą i pracą, sposób porozumiewania się, samodzielność i uspołecznienie.
4. Badanie stopnia wyuczalności danej osoby – w tym celu stosuje się przez pewien czas odpowiednie techniki rewalidacyjne i sprawdza czy dziecko jest zdolne wyuczyć się odpowiednich umiejętności w określonym czasie, ponadto śledzi się tempo uczenia dziecka w czasie.
5. Cechy osobowości – takie, jak wytrwałość, pilność, systematyczność, pracowitość, śmiałość czy nieśmiałość, przyjazny czy wrogi stosunek do otoczenia, motywacja, ruchliwość.
Diagnostyka określonego stopnia niedorozwoju umysłowego nie powinna być nigdy ostateczna, trzeba ją traktować funkcjonalnie oraz zmienić, gdy stan dziecka uległ istotnej poprawie; długotrwałe badania podłużne pozwalają na sprawdzenie czy diagnoza określonego stopnia niedorozwoju była słuszna, czy nie.
